احکام عزاداری

مجموعه منتخب از احکام مرتبط با عزاداری و ایام محرم

 shadowAshuraMourning.jpg

 
عزادارى و حقوق دیگران
پرسش 1. ایجاد ترافیک و سر و صدا، کم یا زیاد، در هنگام عزاداری، در صورتی که از رضایت همسایگان بی اطلاع هستیم، چه حکمی دارد؟ (آیا رضایت تک تک همسایه‌ها کافی است یا اغلب ایشان)؟
همه مراجع: راه اندازی دسته‌های عزاداری در کوچه و خیابان، در حد متعارف ایام عزاداری اشکال ندارد، ولی واجب است برگزارکنندگان مراسم و عزاداران تا حد امکان از اذیّت و ایجاد مزاحمت برای همسایگان بپرهیزند.[1]
تبصره: شرایط ویژه ترافیکی در برخی مناسبت ها مانند راهپیمایی روز قدس، راهپیمایی 22 بهمن، تاسوعا، عاشورا مورد پذیرش مردم و طبیعی است. اما در غیر این مواقع که شخصی در حسینیه‌ای یا در منزل خودش مجلس عزایی برپا کرده است، نباید خلاف مقررات باشد .
 
 
 
عزاداری و بیت المال
پرسش 2. آیا می‌توان از اموال بیت المال برای مراسم عزاداری استفاده کرد؟ مثلا برخی هیئت‌ها، جهت عزاداری از برق اصلی شهر انشعاب گرفته و استفاده می‌کنند. حکم شرعی چیست؟
همه مراجع: به طور کلی این‌گونه امور تابع قوانین و مقررات اداره مربوطه می‌باشد و تخلف از آن جایز نیست؛ و اگر بر طبق قوانین و مقررات باشد، مانع ندارد.[2]
 
 
 
عملى نبودن نذر عاشورا
پرسش 3. گاه نذرهایى انجام مى شود که قابل عمل نیست، مثلاً نذر کرده در عاشورا شربت دهد و الان زمستان است و این امر ممکن نیست، آیا تغییر آن جایز است؟
همه مراجع: اگر به هر حال موضوع منتفی شد و نمی‌شود به آن عمل کرد و در حقیقت در مورد خودش خرج نمی‌شود، عمل به آن واجب نیست. ولی اگر دلش بخواهد ثوابی ببرد می‌تواند به جای شربت مثلاً شیر گرم به عزاداران بدهد.[3]
تبصره: اگر نذر با شرایط شرعی باشد،‌ انجام آن واجب می‌شود و اگر با شرایط نباشد عمل به نذر واجب نیست.
 
 
 
جابجایی نذر در عاشورا
پرسش 4. کسی که نذر کرده در روز عاشورا، به مردم حلیم بدهد، آیا می تواند به جای آن خوراکی دیگری بدهد؟ یا حلیم را در روزهای دیگر ماه محرم به مصرف برساند؟
 همه مراجع: اگر نذر طبق صیغه معتبر شرعی بوده، باید به همان صورتی که نذر کرده عمل کند و اگر صیغه نداشته، اختیار با او است.[4]
 
 
 
اضافات نذورات
پرسش 5. حکم اضافات نذورات نقدى و جنسى از قبیل روغن گوشت و... که بعضاً فاسد شدنى هستند، در ایّام عاشوراى حسینى یا دیگر ایّام چیست؟
همه مراجع: مى‌توانید آن را بفروشید و پول آن را در مجالس عزادارى آینده مصرف کنید.[5]
 
 
 
پول های نذری
پرسش 6. پول‌های ریخته شده در گهواره‌ی علی‌اصغر(ع) و علم را صرف چه کارهایی می‌توان نمود؟ آیا می‌توان صرف مسجد یا صرف خرید دستگاه پرژکتور برای مسجد نمود؟
همه مراجع: باید در همان جهتی که نذر کننده یا هدیه کننده منظور نموده (مانند برگزاری مجالس روضه‌خوانی برای آن حضرت)، مصرف شود.[6]
 
 
 
عزاداری و اضافات پذیرایی
پرسش 7. در برخی مراسم (جشن یا عزاداری) که از طرف امور فرهنگی دانشگاه‌ها برگزار می‌شود گاهی مقداری از این پذیرایی اضافه می‌آید، حال اگر دانشجویان تقسیم کننده این مقدار اضافه را بخورند چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر هزینه و مخارج پذیرائی از پول و بودجه دولتی است، تابع قانون است که در این موارد اگر اجازه داده شده مصرف آنها اشکال ندارد و اگر اهدائی توسط افراد (مثل اساتید و دانشجویان و افراد نیکو کار) است تابع قصد آنها است که می‌توان باقی‌مانده را با کسب اجازه اهداء کنندگان مصرف کرد.[7]
 
 
 
عزادارى و خمس و زکات
پرسش 8. اگر کسی خمس و زکات مالش را ندهد، آیا می‌تواند از این مال در راه امام حسین علیه‌السلام احسان کند؟ آیا اجر و ثوابی بر این شخص است؟
همه مراجع: پولی که متعلّق خمس شده واجب است اول، خمس آن ادا شود آن‌گاه در راه امام حسین(ع) و کار خیر دیگر مصرف شود و مصرف نمودن پولی که خمس به آن تعلّق ‌گرفته قبل از ادای خمس در هر کاری اگر چه خیر باشد حرام است.[8]
تبصره: در مواردی که انسان به حرام بودن یا تعلق خمس به غذا و اطعام نذری یقین ندارد، می‌تواند از آنها استفاده کند و خوردنشان اشکال ندارد.
 
 
 
موسیقی در عزاداری
پرسش 9.  استفاده از آلات لهو و موسیقی در مراسم عزاداری چه حکمی دارد؟
همه مراجع (به جز بهجت و صافی): اگر از آلاتی است که به لهو و حرام اختصاص دارد. نواختن آن (در هر حال) جایز نیست ولی اگر از آلات مشترک باشد استفاده از آن به منظور مشروع اشکال ندارد. تفاوتی بین مراسم عزاداری و جشن در حکم موسیقی نیست.[9]
آیات عظام بهجت و صافی: به طور کلی نواختن با آلات موسیقی (آلات لهو) در هر حال حرام است. تفاوتی بین مراسم عزاداری و جشن در حکم موسیقی نیست.[10]
 
 
 
نی در عزاداری
پرسش 10.  آیا نواختن شیپور، نی و فلوت در تعزیه اشکال دارد؟
 
آیات عظام امام، خامنه ای و فاضل: نواختن آلات موسیقی به صورت «مطرب» و «لهوی» و مناسب مجالس گناه و خوش گذرانی، حرام است.[11]
آیات عظام بهجت و صافی: آری، در هر حال اشکال دارد.[12]
آیات عظام تبریزی، سیستانی، مکارم، نوری و وحید: نواختن آلات موسیقی به صورت «لهوی» و مناسب مجالس گناه و خوش گذرانی، حرام است.[13]
تبصره. بنابر نظر مراجع [به جز صافی و بهجت] تفاوتی میان مراسم جشن و عزاداری نیست؛ لذا اگر نواختن به صورت لهوی باشد حرام است، اما اگر به صورت غیرلهوی باشد اشکال ندارد.
 
 
 
طبل در عزاداری
پرسش 11.  استفاده از طبل و سنج در مراسم عزاداری و غیر آن چه حکمی دارد؟
همه مراجع (به جز صافی و بهجت): اگر به نحو متعارف و غیرلهوی نواخته شود، اشکال ندارد.[14]
آیات عظام بهجت و صافی: استفاده از آن اشکال دارد.[15]
 
 
 
شبیه خوانی
پرسش 12. در بیشتر مناطق به‌خصوص روستاها، داخل حسینیه ها و مساجد مراسم شبیه خوانی -به اعتبار این‌که از سنت های قدیمی است - برگزار می شود که گاهی اثر مثبتی در نفوس مردم دارد، این مراسم چه حکمی دارد؟
همه مراجع: اگر مراسم شبیه خوانی مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشد و با توجه به مقتضیات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشود، اشکال ندارد؛ ولی در عین حال بهتر است به جای آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذکر مصایب حسینی و مرثیه خوانی برپا شود.[16]
آیت‌الله صافی: اگر مراسم تعزیه و شبیه خوانی مشتمل بر محرمات نباشد، اشکال ندارد.[17]
 
 
 
تصاویر منسوب به ائمّه اطهار(ع)
پرسش 13. آیا این عکس هاى نقّاشى شده که به امام على(ع) یا امام حسین(ع) یا ابوالفضل العباس(ع) و ... نسبت مى دهند حقیقت دارد؟ آیا نصب آنها در خانه و مساجد و دیگر جاها اشکال دارد؟
همه مراجع: عکس‌ها و پوسترهای مذکور، مستند صحیحی ندارند؛ خوب است از این عمل خودداری شود و مؤمنان بجای آن، احادیث اهل بیت ‌علیهم‌السلام را با خطی زیبا بنویسند و آن را در منازل خود نصب نمایند.[18]
 
 
 
عَلَم عزاداری
پرسش 14.  استفاده از عَلَم در مراسم عزاداری سیدالشهدا یا قرار دادن آن در مجلس عزا و یا حمل آن در دسته عزاداری چه حکمی دارد؟
آیت‌الله خامنه ای: فی نفسه اشکال ندارد، ولی نباید این امور جزء دین شمرده شود.[19]
 
 
 
قمه زنی
پرسش 15.  آیا قمه زنی جایز است؟
 
 آیات عظام امام، خامنه ای و فاضل: با توجه به اینکه قمه زدن در زمان حاضر، به علت عدم قابلیت پذیرش و نداشتن هیچ گونه توجیه قابل فهم، باعث وهن و بدنام شدن مذهب می شود، باید از آن خودداری گردد.[20]
آیت‌الله تبریزی: عزاداری خامس آل عبا از مهم ترین شعائر دینی و رمز بقای تشیع می باشد؛ ولی بر عزاداران عزیز لازم است از کارهایی که موجب وهن مذهب و سوء استفاده دشمنان اسلام و اهل بیت می شود، اجتناب کنند.[21]
آیت‌الله مکارم: عزاداری خامس آل عبا از مهم ترین شعائر دینی و رمز بقای تشیع می باشد؛ ولی بر عزاداران عزیز لازم است از کارهایی که موجب وهن مذهب می گردد و یا آسیبی به بدن آنها وارد می کند، خودداری کنند.[22]
آیت‌الله نوری: قمه زنی اشکال دارد.[23]
تبصره: طبق نظر همه مراجع تخلف از قانون کشور اسلامی جایز نیست، و قمه‌زنی از نظر قانونی منع شده، و تخلف از قانون است.
 
 
 
قمه زنی مخفیانه
پرسش 16.  آیا قمه زنی به طور مخفی جایز است؟ چنانچه در این مورد نذری وجود داشته باشد، وظیفه چیست؟
آیت‌الله خامنه ای: قمه زنی علاوه بر اینکه از نظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمی شود و سابقه ای در عصر ائمه و زمان های بعد از آن ندارد و تأییدی هم به شکل خاص یا عام از معصوم در مورد آن نرسیده است در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب می شود بنابراین در هیچ حالتی جایز نیست. و چنانچه در این مورد نذری وجود داشته باشد، نذر واجد شرایط صحّت و انعقاد نیست.[24]
  
 
زنجیرزنی
پرسش 17.  زنجیرزدن به بدن - همان گونه که برخی از مسلمانان انجام می دهند - چه حکمی دارد؟
آیت‌الله خامنه ای: اگر به نحو متعارف و به گونه ای باشد که از نظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه در عزاداری محسوب شود، اشکال ندارد.[25]
 
 
 
تیغ زنجیرزنی
پرسش 18.  استفاده از زنجیرهایی که دارای تیغ هستند، چه حکمی دارد؟
 آیات عظام امام، خامنه ای، تبریزی، مکارم و فاضل: اگر استفاده از زنجیرهای مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و یا باعث ضرر بدنی قابل توجهی گردد، جایز نیست.[26]
آیت‌الله صافی: اگر ضرر قابل توجهی برای بدن نداشته باشد. در عزای سیدالشهدا اشکال ندارد.[27]
آیت‌الله نوری: عزاداری برای امام حسین طبق سنت متعارف و معمول بین شیعیان اشکال ندارد.[28]
 
 
 
سینه زنی
پرسش 19. برهنه شدن در هنگام عزاداری چه حکمی دارد؟
 
نظر اکثر مراجع: اشکال ندارد، مگر اینکه موجب مفسده شود.
آیت‌الله مکارم: بنابراحتیاط واجب جایز نیست.[29]
 
 
 
هروله در عزاداری
پرسش 20.  بالا و پایین پریدن در هنگام سینه زنی (هروله) چه حکمی دارد؟
آیت‌الله خامنه ای: شایسته است مؤمنان از هر کاری که مناسب با مجالس عزاداری حضرت سیدالشهدا نمی باشد، خودداری کنند و حرکات مذکور هم اگر موجب وهن مراسم عزاداری نشود، اشکال ندارد.[30]
 
 
 
الفاظ ناروا
پرسش 21. آیا نسبت دادن برخی الفاظ ناروا به خود همچون «ما همه سگ حسینیم» در عزاداری اشکال دارد؟
همه مراجع: گفتن این الفاظ شایسته نیست و باید از مطالبی که دون شان یک مسلمان و در عرف توهین آمیز است، و مناسب مجالس عزادارى نیست، پرهیز شود، و لازم است مؤمنین مراعات شؤون عزاداری معصومین(ع) به‌ویژه سید و سالار شهیدان اباعبدالله الحسین(ع) را بنمایند.[31]
 
 
 
هو کشیدن
پرسش 22. در بعضی از هیئت ها وقتی نام مبارک حضرت علی را می‌شنوند شروع به هو کشیدن می‌کنند به طور مثال: هو علی آیا اشکالی در این قضیه وجود دارد؟
همه مراجع: مومنین باید از کلماتی که شعایر گروه‌های منحرف مثل اهل تصوف است و موجب ترویج افکار آنان می‌گردد پرهیز نمایند.[32]
تبصره: هو کشیدن و گفتن هو یا علی و هو علی، نوعی تشبه به صوفیه است.
 
 
 
پیراهن عزاداری و نام امامان(ع)
پرسش 23. جدیداً بر روی برخی از پیراهن‌های مخصوص عزاداری نام مبارک ائمه و شعارهای دیگر چاپ شده، مسح آنها در هنگام سینه زنی و غیره بدون وضو چه حکمی دارد؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، مکارم و صافی: کسى که وضو ندارد بنابر احتیاط واجب حرام است اسم مبارک ائمه را مس نماید.[33]
آیات عظام سیستانی و نوری: احتیاط مستحب است که اسم مبارک ائمه را هم بدون وضو لمس ننماید.[34]
تبصره 1. اگر بر روی نوشته لایه پلاستیکی باشد که مانع مس شود، لمس آن بدون وضو اشکال ندارد.
تبصره 2 . مس شعارها اگر قرآن نباشد، اشکال ندارد.
 
 
 
عزادارى بانوان
پرسش 24. آیا حضور زنان در دسته های عزاداری اشکال دارد؟
 
اگر مصداق اختلاط محرم و نامحرم باشد حرام است اما در خصوص اینکه خانم‌ها هم دنبال دسته عزا راه بیافتند و دسته عزاداری راه بیاندازند این کار شایسته نیست.[35] و اگر مستلزم ارتکاب معصیت مثل نگاه به نامحرم یا رعایت نکردن حجاب و عفاف یا خودنمایى باشد، جایز نیست.[36]
 
 
 
صدای گریه بانوان
پرسش 25. در مجالس عزا بعضی از خواهران با صدای بلند گریه می‌کنند یا ناله می‌زنند، و صدای آنها به نامحرم می‌رسد آیا این کار جایز است؟
همه مراجع: در صورتی که مفسده‌ای نداشته باشد، اشکال ندارد.[37]
تبصره: اگر صدای آنان موجب لذت ‌بردن مردان و تحریک شهوت گردد، جایز نیست.
 
 
 
مرثیه خوانی زنان
پرسش 26.  در برخی موارد مرثیه خوانی و یا مداحی زنان در مجلس خودشان، به گونه ای است که صدای آنان با بلندگو به گوش مردان رهگذر می رسد، آیا این عمل جایز است؟
همه مراجع (به جز مکارم): اگر صدای آنان در معرض ریبه، تلذّذ و تهییج شهوت باشد، جایز نیست.[38]
آیت‌الله مکارم: خیر، جایز نیست.[39]
 
 
 
آرایش در محرم
پرسش 27.  آیا در ماه محرم اعمالی مثل رنگ کردن موها و آرایش زن اشکالی دارد؟
همه مراجع: اگر توأم با معصیت و یا هتک حرمت ایام عزاداری حضرت سیدالشهدا نباشد، اشکال ندارد؛ ولی سزاوار است که مسلمانان غیرتمند، سعی کنند این گونه مراسم را در ماه های دیگر و ایام متناسب با خود برگزار کنند؛ چرا که امام صادق می فرماید: خداوند شیعیان ما را رحمت کند که در شادی ما شاد و در ایام حزن ما محزون هستند و مسلم است که ایام محرم، ایام حزن پیشوایان دینی ما است.
 
 
 
 
پرسش 28. آیا در زمان عادت ماهیانه خواندن زیارت عاشورا و انجام سجده آن اشکال دارد؟
همه مراجع: اشکالی ندارد.‌[40]
 
 
 
عزاداری و نماز
پرسش 29.  اگر بعضی از واجبات به سبب شرکت شخص در مجالس عزاداری از او فوت شود (مثلاً نماز صبح قضا شود) آیا بهتر است بعد از این در این مجالس شرکت نکند یا اینکه عدم شرکت او باعث دوری از اهل بیت می شود؟
همه مراجع: بدیهی است که نمازِ واجب، مقدم بر فضیلت شرکت در مجالس عزاداری اهل بیت است و ترک نماز و فوت شدن آن به بهانه شرکت در عزاداری امام حسین جایز نیست؛ ولی شرکت در عزاداری به گونه ای که مزاحم نماز نباشد ممکن می‌باشد و از مستحبات مؤکّد است.
 
 
 
نماز جماعت و عزاداری
پرسش 30. آیا نمازجماعت اول وقت مهم تراست یا ادامه عزاداری امام حسین؟
همه مراجع: نماز جماعت مقدم است؛ همان‌طوری که امام حسین در روز عاشورا هنگام ظهر نماز را اقامه کردند. از این رو باید پیروان اهل‌بیت در همه حالات سعی کنند تا آنجا که ممکن است، نمازها را اول وقت و به جماعت بخوانند؛ چون هدف عمده از مجاهدت ها و زحمات و حتی شهادت ائمه معصومین و فرزندان و اصحاب آنان، اقامه دین بوده که در رأس آنها بعد از معرفت خدا، نماز است.[41]
 
 
 
قرائت نماز در مکان پر سر و صدا
پرسش 31. در جایی که سر و صدا زیاد است مانند مراسم عزاداری اگر نماز ظهر یا عصر یا تسبیحات اربعه را آهسته بخوانم، صدایم به گوش خودم نمی‌‌رسد. آیا باید آنها را بلند بخوانم؟
همه مراجع: خیر اگر در جایى که باید نماز را بلند بخواند عمداً آهسته بخواند، یا در جایى که باید آهسته خواند عمداً بلند بخواند، نمازش باطل است و در جای که سر و صداى زیاد است باید طورى بگوید که چنانچه مانعی (سر و صدا) نباشد بشنود (یعنی مانند روزهای گذشته که در محیط آرام بود ادا کند نه بیشتر از آن).[42]
 
 
 
خون در عزاداری و نماز
پرسش 32. اگر خون قربانى که به لباس پاشیده یا خونی که بر اثر لطمه و سینه زدن از بدن خارج شده، کمتر از درهم باشد (کمتر از بند انگشت اشاره {سبابه}) آیا نماز خواندن با آن صحیح است؟
همه مراجع: در صورتی که کمتر از درهم باشد نماز خواندن با آن، اشکال ندارد.[43]
 
 
 
عروسی در محرم
پرسش 33.  آیا مراسم عقد و عروسی در ماه محرم حرام است؟
 
همه مراجع: برگزاری این نوع مراسم، اگر توأم با معصیت و یا هتک حرمت حضرت سیدالشهد نباشد، اشکال ندارد؛ ولی در آن هیچ نوع برکتی نیست و سزاوار است که مسلمانان غیرتمند سعی کنند این گونه مراسم را در ماه های دیگر و ایام متناسب با خود برگزار کنند.
 

__________________
[1]. خامنه‌ای، سایت، احکام موضوعی، عزاداری و اجوبه، س 1447 و 1448؛ صافی، ‌گفتمان عاشورائی، س 29 تا 32؛ مکارم، سایت، احکام عزاداری؛ دفتر مراجع.  
[2]. خامنه‌ای، سایت، احکام عزاداری و استفتاءات جدید، مراسم عزاداری؛ دفتر مراجع. 
[3]. خامنه‌ای، سایت، احکام عزاداری؛ مکارم، احکام عزاداری، س 131؛ دفتر مراجع. 
[4]. امام، استفتاءات، ج 2، نذر، س 20 و 26؛ بهجت، توضیح المسائل، م 2135؛ مکارم، استفتاءات، ج 2، س 1255 و ج 1، س 1013؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 8326؛ نورى، استفتاءات، ج 2، س 725؛ تبریزى، استفتاءات، س 1734؛ دفتر: خامنه اى، وحید و صافى. 
[5]. خامنه‌ای، رساله آموزشی، ج 2، احیای مناسبت‌های مذهبی و ملی؛ مکارم، احکام عزاداری، س 141؛ نوری، استفتاءات، ج 1، س 744 و 754؛ دفتر مراجع.  
[6]. خامنه‌ای، استفتاءات جدید، مراسم عزاداری؛ مکارم، سایت، عزاداری؛ دفتر مراجع. 
[7]. سیستانی، سایت، پرسش و پاسخها؛ خامنه‌ای، اجوبه، س 1453 و1454 و سایت، احکام عزاداری؛ تبریزی، استفتاءات جدید، ج1، س 1955؛ دفتر مراجع. 
[8]. توضیح المسائل مراجع، م 1790؛ صافی،‌ گفتمان عاشورائی، س 36. ‌ 
[9]. امام، استفتاءات، ج 2، مکاسب محرم س30؛ خامنه اى، اجوبة س1164؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س992؛ مکارم، استفتاءات، ج 1 س 524 و 525 و ج 2، س 707 و 710؛ تبریزى، استفتاءات، س 1054 و 1065 و صراط النجاة، ج 1، س 1005، دفتر: سیستانى، وحید و نورى. 
[10]. بهجت، توضیح المسائل، متفرقه م 20 ؛ صافى، جامع المکارم، ج 1 س 1003 و 1015 و 1018. 
[11]. امام، استفتاءات، ج 2، مکاسب محرمه، س 45؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتاءات، س 1161؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 988 و 2176. 
[12]. صافى، توضیح المسائل، م 2833 و دفتر: بهجت. 
[13]. مکارم، استفتاءات، ج 1، س 516 و 521؛ نورى، استفتاءات، ج 2، س 571؛ تبریزى، استفتاءات، س 2019؛ سیستانى sistani.org، موسیقى، س 24؛ دفتر: وحید. 
[14]. امام، استفتاءات، ج 2، مکاسب محرمه، س 27 و 36؛ خامنه اى، اجوبة استفتاءات، س 1441؛ مکارم،استفتاءات، ج 1، س 516؛ نورى، استفتاءات، ج 2، س 604 و 596 و ج 1، س 448؛ تبریزى، استفتاءات، س 2009 و صراط النجاة، ج 6، س 1477؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 2174. 
[15]. صافى، جامع الاحکام، ج 1، س 1602 و توضیح المسائل، م 2833؛ دفتر: بهجت. 
[16]. امام، استفتاءات، ج 2، و مکاسب محرمه، س 70؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتاءات، س 1440؛ مکارم، استفتاءات، ج 1، س 572 و 573؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 2166 و 2170؛ نورى، استفتاءات، ج 2، س 596؛ تبریزى، استفتاءات، س 2003 و 2005 و 2014.
[17]. صافى، جامع الاحکام، ج 2، س 1599. 
[18]. خامنه‌ای، اجوبه، س 1196؛ مکارم، احکام عزاداری، س 123؛ صافی، ‌گفتمان عاشورائی، س 24 و 300 پرسش، ج 1، س 300؛ دفتر مراجع.  
[19]. خامنه اى، اجوبة الاستفتاءات، س 1444. 
[20]. امام، استفتاءات، ج 3، سؤالات متفرقه، س 37؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتاءات، س 1461؛ فاضل، جامع المسائل، ج، س 2173.1 
[21]. تبریزى، استفتاءات، س 2003 و 2012 و 2014. 
[22]. makaremshirazi.org،قمه زنى. 
[23]. نورى، استفتاءات، ج 2، س 597. 
[24]. خامنه اى، اجوبة الاستفتاءات، س 1461.
[25]. همان، س 1463. 
[26]. امام، استفتاءات، ج 3، سؤالات س 34 و 37؛ خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س 1441؛ تبریزى، استفتاءات، س 2003 و 2012؛ مکارم، استفتاءات، ج 1، س 574 و ج 2 و makaremshirazi.org، قمه زنى؛ فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 2162 و 2166 و 2173. 
[27]. صافى، جامع الاحکام، ج 2، س 1594. 
[28]. نورى، استفتاءات، ج 1، س 1063 و ج 2، س 601. 
[29]. makaremshirazi.org. 
[30]. استفتا از دفتر مقام معظم رهبرى. 
[31]. خامنه‌ای، سایت، احکام موضوعی، عزاداری و استفتاءات جدید، مراسم عزاداری؛ مکارم، احکام عزاداری، س 88 و استفتاءات، ج 3، س 506؛ دفتر مراجع.  
[32]. دفتر مراجع.
[33]. امام، توضیح المسائل، م 319؛ صافی، توضیح المسائل، م 325؛ خامنه‌ای، اجوبه، س 164؛ مکارم، جامع‌المسائل، وضو، عنوان 209.  
[34]. سیستانی، توضیح المسائل، ج1، م 405؛ نوری، توضیح المسائل، م 320 
[35]. خامنه‌ای، سایت، احکام موضوعی؛ عزاداری.
[36]. مکارم، استفتاءات، ج 3، س 504 و احکام عزاداری، س 100 و 101؛ صافی، گفتمان عاشورائی، س 38 و 39؛ نوری، استفتاءات، ج 2، س 593؛ بهجت، استفتاءات، ج 4، س 6392؛ دفتر مراجع.  
[37]. خامنه‌ای، سایت، احکام عزاداری و استفتاءات جدید، ‌مراسم عزاداری؛ صافی،‌ گفتمان عاشورائی، س 38 و سایت فقه عاشورائی، احکام عزاداری؛ دفتر مراجع.  
[38]. فاضل، جامع المسائل، ج1 س2182 ؛ صافى، جامع الاحکام، ج2، س1681؛ خامنه اى، اجوبه الاستفتاءات، س 1145؛ نورى، استفتاءات، ج2، س545؛ امام، استفتاءات، ج3، احکام نظر، 57 و 65؛ تبریزى، استفتاءات، س 1058 ؛ دفتر: وحید، بهجت، سیستانى. 
[39]. مکارم، استفتاءات، ج2، س764 و ج1، س785 و دفتر. 
[40]. توضیح المسائل مراجع، م 355 و 450؛ مکارم احکام عزاداری، س 114  
[41]. فاضل، جامع المسائل، ج 1 س 2176 و 2177؛ نورى، استفتاءات، ج 2، س 599؛ دفتر: همه مراجع. 
[42]. توضیح المسائل مراجع، م 952 و 995. 
[43]. توضیح المسائل مراجع، ص799، م 855؛ خامنه‌ای، اجوبه، س 267؛ رساله آموزشی، ج 1، احکام نماز.
 

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
6 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .